
рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рд╡ рддрде्рдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо 2016 рдХे рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдкрд░ рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21, 39 рдП, рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1987 рд╡ рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1995 рдкрд░ рдЧрд╣рд░ा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ рджेрд╢ рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд╡рд╣ рд╕рдд्рдп рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдХो рд╡рд╣ рд▓ाрдн/рдЕрдзिрдХाрд░ рдоिрд▓ рд╕рдХें рдЬिрдирдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЕрдзिрдиिрдпрдо 2016 рдмрдиाрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рднी рдкрддा рдЪрд▓ рд╕рдХे рдХि рдЙрдХ्рдд рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдоें рдХрдоिрдпां рдХ्рдпा-рдХ्рдпा рд╣ैं? рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдкрд░ рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдХी рд╡्рдпрдеा рдХे рдмिंрджुрдУं рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓рдиा рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдХा рдк्рд░рдердо рд▓рдХ्рд╖्рдп рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╕рдлрд▓рддा рд╣ेрддु рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЖрдпोрдЧ рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧ, рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рддрд░्рдХрддा рдЖрдпोрдЧ рдПрд╡ं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдХे рд╕ाрде рдоिрдд्рд░рддा рд╡ рд╕ौрд╣ाрд░्рдж рдкूрд░्рдг рд╕рдо्рдмрди्рдз рд╣ो। рд╡ैрд╕े рднी рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдХे рд╢ोрдз рдХा рд╕ाрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рдЬिрдирдХे рдХाрдиूрдиी рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рднाрд░рдд рдХे рдоुрдЦ्рдпрди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рд╣ों рдЙрди्рд╣ें рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо 2016 рдХा рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд▓ाрдн/рдЕрдзिрдХाрд░ рдоिрд▓рдиा рдЕрддि рд╕рд░рд▓ рд╣ै।
рд╕ंрдХेрдд рд╢рдм्рдж: рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо 2016, рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1987 рд╡ рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1995 ,рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧ , рд╕рддрд░्рдХрддा рдЖрдпोрдЧ
рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЕрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо 2016 рдкрд░ рдПрдХ рдирдЬ़рд░ : рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдХो рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдоुрдЦ्рдп рдзाрд░ा рдоें рд▓ा рдХрд░ рд▓ाрднांрд╡िрдд рдХрд░рдиा рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ै। рдЬो рдЙрдирдХो рдЙрдирдХी рд╕ुрдЧрдорддा, рд╡्рдпाрдкрдХрддा, рдХौрд╢рд▓рддा, рд░рдЪрдиाрдд्рдордХрддा рд╡ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдХी рдЕрдиुрднूрддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ाрддा рд╣ै।
рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1995 рдХा рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк : рдпрд╣ рд╡िрдзेрдпрдХ 21 рд╡рд░्рд╖ рдкुрд░ाрдиे рджिрд╡्рдпांрдЧ рд╡्рдпрдХ्рддि (рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░, рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рддрдеा рдкूрд░्рдг рд╕рд╣рднाрдЧिрддा) рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1995 рдХा рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ै। рдЬो рдоुрдЦ्рдп рдЖрдпुрдХ्рдд рд╡िрдХрд▓ांрдЧрдЬрди рддрдеा рд░ाрдЬ्рдп рдЖрдпुрдХ्рдд рдХो рдкрд░िрд╡ेрджрдиा рдиिрд╡ाрд░рдг (Grievance Redressal), рдиिрдпाрдордХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХी рддрд░рд╣ рдХाрд░्рдп рдХрд░ेрдЧा। рдЗрд╕ рдкрд░ рдХाрдиूрди рдХे рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡рдпрди рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рднी рд╕ौंрдкी рдЧрдИ рд╣ै।
рд╕рд░рдХाрд░ी рдЖрд░рдХ्рд╖рдг: рдЗрд╕рдоें рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рд╣ेрддु рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░рддिрд╖्рдаाрдиों рдоें рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХो 3 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рдмреЭाрдХрд░ рдоाрдд्рд░ 4 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдкрд░ीрдХ्рд╖ोрдкрдпोрдЧी рддрде्рдп : 40 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдпा рдЙрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЕрдХ्рд╖рдорддा рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рд╣ी рджिрд╡्рдпांрдЧ (рд╡िрдХрд▓ांрдЧ) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдФрд░ рдЕрдзिрдХाрд░िрддा рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рд╕рд╢рдХ्рддीрдХрд░рдг рд╡िрднाрдЧ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрддा рд╣ै।
рдиि:рд╢рдХ्рддा рдШिрдиौрдиी рдЪुрдиौрддी: рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рд╡ рддрде्рдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдиे рдЕрдкрдиे рд╢ोрдз рдоें рдкाрдпा рдХि рдиि:рд╢рдХ्рддा рдЕрдкрдиे-рдЖрдк рдоें рдПрдХ рд╡िрдХрд░ाрд▓ рд╡ рдШिрдиौрдиी рдЪुрдиौрддी рд╣ै।рдЬिрд╕рдХे рдХрдИ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं। рдЬैрд╕े рдЬрди्рдо-рдЬाрдд рдиि:рд╢рдХ्рддा, рджुрд░्рдШрдЯрдиाрд╡рд╢ рд╣ुрдИ рд╕्рдеाрдИ рд╡ рдЕрд╕्рдеाрдпी рдиि:рд╢рдХ्рддा рдПрд╡ं рдХृрдд्рд░िрдо рдиि:рд╢рдХ्рддा?
рдоूрд▓्рдпांрдХрдирдХрд░्рддाрдУं рдХे рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рд╡ рдиिрд╖्рдаा: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдиे рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рд▓ेрддे рд╣ुрдП рдкाрдпा рдХि рдЗрди рдиि:рд╢рдХ्рддों рдХी рдкीрдб़ा рд╣рд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдП рдЧрдП рд╡िрднिрди्рди рдиिрдпрдоों рд╡ рдЕрдзिрдиिрдпрдоों рдкрд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрдирдХрд░्рддाрдУं рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै। рдЬрдмрдХि рди्рдпाрдпрдХрд░्рддाрдУं рдХा рд╕ाрд╣рд╕, рдиिрд╖्рдаा рд╡ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рднी рдЕрддि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддा рд╣ै। рдЪूंрдХि рдЖрдпुрдХ्рддों рд╡ рди्рдпाрдпрдзीрд╢ों рдиे рдЕрдХ्рд╕рд░ рдиिрдпрдоों рдФрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдоों рдХे рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рдЗрдЪ्рдЫाрд╢рдХ्рддि, рд╕ाрд╣рд╕ рд╡ рдиिрд╖्рдаा рдХे рдЕрднाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рдиिрд░्рдгрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рд╣рд╡ाрд▓ा рджेрддे рд╣ुрдП рдкीрдб़िрдд рд╣िрддрдХाрд░िрдпों рдХो рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рди्рдпाрдп рд╕े рдмंрдЪिрдд рд░рдЦा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЬो рдЕрддि рджुрдЦрдж рд╡ рджुрд░्рднाрдЧ्рдпрдкूрд░्рдг рд╣ै।
рдЕрд▓्рдк рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЖрдпोрдЧ: рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि 130 рдХрд░ोрдб़ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ाрд▓े рдорд╣ाрди рд╡िрд╢ाрд▓ рджेрд╢ рдоें рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЕрд▓्рдк рд╕ा рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЖрдпोрдЧ рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рдоाрдд्рд░ рдЖрда-рджрд╕ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों, рддीрди-рдЪाрд░ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рд╡ 2 рдЙрдк рдоुрдЦ्рдп рдЖрдпुрдХ्рддों рд╕рд╣िрдд рдПрдХ рдоुрдЦ्рдп рдЖрдпुрдХ्рдд рддैрдиाрдд рдХिрдпा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЬिрд╕ рдкрд░ рдХрд░ोрдб़ों рдЕрд╕рд╣ाрдп рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдХे рд╕ुрдирд╣рд░े рд╡рд░्рддрдоाрди рд╡ рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдбाрд▓ рд░рдЦी рд╣ै। рдЬो рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╣िрддрдХाрд░िрдпों рдХे рд╕ाрде рднрдж्рджा рдордЬाрдХ рд╣ै।
рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рд╕рдлрд▓рддा рд╣ेрддु рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ: рдЗрд╕рдХी рд╕рдлрд▓рддा рд╣ेрддु рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЖрдпोрдЧ рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧ, рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рддрд░्рдХрддा рдЖрдпोрдЧ рдПрд╡ं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдХे рд╕ाрде рдоिрдд्рд░рддा рд╡ рд╕ौрд╣ाрд░्рджрдкूрд░्рдг рд╣ो। рддाрдХि рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдХा рди्рдпाрдп рд╣ेрддु рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдпाрд╕ों рдоें рд╕рдордп рд╡ рдзрди рд╡्рдпрдп рди рд╣ो।
рдиिрд░ाрд╢ाрдЬрдирдХ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг: рдЪूंрдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЕрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо 2016 (рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1995 рдХा рд╕्рдеाрди рд▓ेрдЧा) рдЬिрд╕рдоें рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рдХी рдоाрдд्рд░ рд╕ाрдд рд╢्рд░ेрдгिрдпां рд╣ी рдеीं। рдЬрдмрдХि рд╡рд░्рддрдоाрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо 2016 рдоें рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рдХी рдирдИ-рдирдИ рд╢्рд░ेрдгिрдпों рдХे рдк्рд░рдХाрд╢ рдоें рдЖрдиें рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдм рд╕ाрдд рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЗрдХ्рдХीрд╕ (21) рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЕрдХ्рд╖рдорддाрдУं рдХो рдЗрд╕ рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдбाрд▓ा рдЧрдпा рд╣ै। рдЬिрд╕рд╕े рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпों рдоें рдЖрд░рдХ्рд╖рдг 03 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рдмрдв़ाрдХрд░ рдоाрдд्рд░ 04 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ी рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЬो рдКंрдЯ рдХे рдоुंрд╣ рдоें рдЬीрд░े рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै। рдЬिрд╕рд╕े рдкूрд░्рд╡ рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдкрд░ рдШोрд░ рд╣рддाрд╢ा рд╡ рдиिрд░ाрд╢ा рдЫाрдИ рд╣ुрдИ рд╣ै।
рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдмिंрджु рд╡ рддрде्рдп рдЪौंрдХाрдиे рд╡ाрд▓े: рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдЬो рдоूрд▓ рдмिंрджु рдЙрднрд░ рдХрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрдП рд╡рд╣ рдЕрдд्рдпंрдд рдЪौंрдХाрдиें рд╡ाрд▓े рд╣ैं। рдЬैрд╕े рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдХे рд╣िрддों рд╣ेрддु рдХाрд░्рдпाрди्рд╡рдпрди рдкрд░ рдкांрдЪ рд╕िрддाрд░ा рд╣ोрдЯрд▓ों рдоें рдиिрдмंрдз/рд▓ेрдЦ/рд╢ोрдз рд▓ेрдЦрди, рдорд╣ाрд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдоें рдЬोрдирд▓/рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдоाрд░ोрд╣ों рдоें рдордирдШрдб़ंрдд рдЪрд░्рдЪाрдПं, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧों рдПрд╡ं рд╕ंрдЧрдардиों рдХी рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдФрд░ рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдпрддा рд╡ рд╢ोрд╖рдг, рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдХे рд▓िрдП рдоुрдл्рдд рд╕рд╢рдХ्рдд рдХाрдиूрдиी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╣ेрддु рдмрдиाрдИ рдЧрдИ рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1987 рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рд╡ рдЙрд╕рдХे рдЕрдзीрдирд╕्рде рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ рдХी рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдгों рдХी рд▓рдХ्рд╖्рдпрд╣ीрдирддा рд╡ рдЕрд╕рдлрд▓рддा рдФрд░ рди्рдпाрдпрдкाрд▓िрдХा рдХी рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдоें рдн्рд░рд╖्рдЯ рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдж्рд╡ाрд░ा рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдХा рдоाрдирд╕िрдХ рдЙрдд्рдкीрдб़рди рд╣ोрдиा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै рдЬो рдЕрддि рдиिंрджрдиीрдп рд╡ рд╢рд░्рдордиाрдХ рд╣ै।
рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдХी рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиी: рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдХो рд▓ाрдн рджेрдиे рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рд╕ंрдЧрдарди рдиि:рд╢рдХ्рддों рдХे рд▓िрдП рдиि:рд╢рдХ्рддों рдХी рд╣ी рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиी рд▓рдЧा рдХрд░ рдЙрдирдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЕрд░рдмों рд░ुрдкрдпे рд╡्рдпрд░्рде рд╡्рдпрдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпाрдиी рдИрд╢्рд╡рд░ рд╡ рд╡िрдкрдд्рддिрдпों рдХे рдоाрд░ों рдХो рдиोрдЪ-рдиोрдЪ рдХрд░ рдЖрдд्рдорд╣рдд्рдпा рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╡рд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЬिрди рдкрд░ рдЕंрдХुрд╢ рд▓рдЧाрдиा рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдоाрдирд╡ рдзрд░्рдо рд╡ рджेрд╢ рд╣िрдд рдоें рд╣ै।
рддрде्рдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдХा рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рджाрд╡ा: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдиे рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рдмрдб़ा рджाрд╡ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдЬрдм рддрдХ рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрдиों рдкрд░ рдк्рд░рджрд░्рд╢рдиी рдЬैрд╕े рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдЕрди्рдпाрдп рдирд╣ीं рд░ुрдХेंрдЧे? рддрдм рддрдХ рдоाрдирд╡ рдХे рдоूрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдзाрд░ा 21, 39 рдП, рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1987, (рдоेंрдЯрд▓ рд╣ेрд▓्рде рдПрдХ्рдЯ 1987) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1987, рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг рдПрдХ्рдЯ 1995 рд╡ рдЙрдХ्рдд рдЕрдзिрдиिрдпрдо 2016 рдХिрддрдиा рднी рд╕рд╢рдХ्рдд рдХ्рдпों рди рд╣ो, рд╕рдлрд▓рддा рдХी рдмुрд▓ंрджिрдпों рдХो рдЫु рдирд╣ीं рдкाрдПрдЧा?
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдХा рджाрд╡ा рдЭूрдаा: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдиे рдЕрдкрдиे рд╢ोрдз рдоें рддрде्рдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдиि:рд╢рдХ्рддों рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рдЧрд░ीрдм рд╡рд░्рдЧों рдХो рдоुрдл्рдд рд╕рд╢рдХ्рдд рди्рдпाрдп рджेрдиे рдХा рджाрд╡ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी "рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рд╡ рдЙрд╕рдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ рд░ाрдЬ्рдп рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдгों" рдХे рджाрд╡े рдЦोрдЦрд▓े, рдиिрд░ाрдзाрд░ рд╡ рдЭूрдаे рд╣ैं। рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдиे рд╕ूрдЪрдиा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдкीрдб़िрдд рдиि:рд╢рдХ्рдд рдж्рд╡ाрд░ा рдоांрдЧे рдЧрдП рдПрдХ рдк्рд░рд╢्рди рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै। рдЬिрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡рд╣ рд╕рдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдФрд░ рдЕрдзिрдХाрд░िрддा рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рд╕рд╣िрдд 130 рдХрд░ोрдб़ рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╡ाрд▓े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХो рдмрддाрдиे рдХी рдЪेрд╖्рдЯा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рд╡рд░्рд╖ 2016 рдоें рд╕िрддрдо्рдмрд░ рдоाрд╣ рддрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг 57.97 рдХрд░ोрдб़ рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЕрдзीрдирд╕्рде рд░ाрдЬ्рдп рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдгों рд╕рд╣िрдд 200 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпों рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдЦрд░्рдЪ рдХрд░ рдЪुрдХी рдеी। рдЬрдмрдХि рд╡рд╣ рдкीрдб़िрдд рдиि:рд╢рдХ्рдд рдж्рд╡ाрд░ा 26+181=207 рдкृрд╖्рдаों рдкрд░ рдоांрдЧी рдЧрдИ рдХाрдиूрдиी рд░ाрдп рд╡ рдкрд░ाрдорд░्рд╢ рдирд╣ीं рджे рдкाрдП рдеे। рдЬिрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдкीрдб़िрдд рджेрд╢ рдХे рдк्рд░рдердо рд╡्рдпрдХ्рддि рдоाрдирдиीрдп рдорд╣ाрдорд╣िрдо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╕े рд▓िрдЦिрдд "рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рди्рдпाрдп рдпा рдЗрдЪ्рдЫा-рдоृрдд्рдпु" рдоांрдЧ рдХрд░ рдиिрд░ंрддрд░ рдкूрдЫ рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд░ाрд╖्рдЯीрдп рд╡िрдзिрдХ рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рднाрд░рдд рдХे рдоाрдирдиीрдп рдоुрдЦ्рдп рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рд╕े рдкूрдЫ рдХрд░ рдмрддाрдПं рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдХ्рдд рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рдоाрдЬ рдкрд░ рдЕрд░рдмों рд░ुрдкрдП рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рдЦрд░्рдЪ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рднी рд╡рд╣ рдЕрднिрд╢ाрдк рдмрди рдХрд░ рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рджрд░-рджрд░ рдХ्рдпों рднрдЯрдХ рд░рд╣ा рд╣ै, рдХ्рдпों рдаोрдХрд░ें рдЦा рд░рд╣ा рд╣ै, рдХ्рдпों рднीрдЦ рдоांрдЧ рд░рд╣ा рд╣ै? рдЬिрд╕рд╕े рджेрд╢ рдХी "рдк्рд░рднुрддा рдПрд╡ं рд╕ुंрджрд░рддा" рдХрд▓ंрдХिрдд рд╣ोрдХрд░ рд╡िрд╢्рд╡-рд╣ंрд╕ी рдХा рдкाрдд्рд░ рдмрди рд░рд╣ी рд╣ै।
рджेрд╢ рдХे рдЕрд░्рдж्рдзрд╕ैрдиिрдХ рдмрд▓ों рдкрд░ рд▓ाрдЧू рди рд╣ोрдиा: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдЕрдкрдиे рд╢ोрдз рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдз्рдпाрди рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै рдХि рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдХे рдЗрд╕ рджौрд░ рдоें рдЬो рдЕрд░्рдж्рдзрд╕ैрдиिрдХ рдмрд▓ рдЕрдкрдиी рдЬाрди рдХी рдмाрдЬी рд▓рдЧा рд░рд╣ा рд╣ै рд╡ो рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рд▓ाрдн рд╕े рдмंрдЪिрдд рд╣ै। рдЬрдмрдХि рд╡рд╣ рдкрдд्рдерд░рдмाрдЬों рд╕े рдЬूрдЭ рдХрд░ рджिрд╡्рдпांрдЧ рд╣ो рд░рд╣े рджेрд╢ рдХे рдмрд╣ाрджुрд░ рд╕рдкूрдд рд╣ैं। рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рджेрд╢ рдХे рд░рдХ्рд╖рдХ рдкीрдб़िрдд рд╕ैрдиिрдХों рдХी рдпाрдЪिрдХाрдРं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧ рднी рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдиिрдпрдо 10 рдХा рд╣рд╡ाрд▓ा рджेрдХрд░ рдЦाрд░िрдЬ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै।
рдкीрдб़िрдд рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рд╡्рдпрдеा рдкрд░ рдЖрди рд░िрдХाрд░्рдб рдЕрдз्рдпрдпрди: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдиे рд╕рд░рдХाрд░ी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рдЖрди рд░िрдХाрд░्рдб рдордиों-рд╡ृрддि рдкрд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ рдкाрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ें рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдпा рдЕрдлрд╕рд░рд╢ाрд╣ी рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рдЖрд╡ाрдЬ़ рдмुрд▓ंрдж рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЕрд╕рд╣рдиीрдп рдоाрдирд╕िрдХ рдпाрддрдиाрдПं рджी рдЬाрддी рд╣ैं। рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЙрди्рд╣ें рдкाрдЧрд▓ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рдиौрдХрд░ी рд╕े рдмрд░्рдЦाрд╕्рдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕрдкрдиे рдЕрдз्рдпрдпрди рдоें рдРрд╕े рдХрдИ рдкाрдд्рд░ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдкाрдд्рд░ рдХी рд╡्рдпрдеा рдк्рд░рдоाрдгिрдХрддा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рджрд░्рд╢ाрдИ рд╣ै рдХि рд░ुрд╣ рдХांрдк рдЬाрддी рд╣ै। рдЬैрд╕े рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдХрд╕рдо рдЦाрдиा: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдиे рдкाрдпा рдХि рдпुрд╡ा рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдиे рд╡िрднाрдЧीрдп рдЖрдЬ्рдЮा рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдХрд╕рдо рдЦा рдХрд░ рджिрдиांрдХ 05-12-1990 рдоें рд╕ेрд╡ा рдЖрд░рдо्рдн рдХी рдеी। рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиे рд╡िрднिрди्рди рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рд╕ाрд░े рдЖрджेрд╢ рдоाрдиे рдеे। рдЬिрд╕рд╕े рдЙрд╕рдХे рддीрди рд╡рд░्рд╖ рд╕рдХुрд╢рд▓ рдмीрдд рдЧрдП рдеे। рдордЧрд░ рдЬ्рд╡рд▓ंрдд рдоाрдорд▓ा рдЙрд╕ рд╕рдордп рдмрди рдЧрдпा рдЬрдм рдЙрд╕рдиे рд╡िрднाрдЧीрдп рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдкрд░ рдк्рд░рд╢्рдирдЪिрди्рд╣ рд▓рдЧाрддे рд╣ुрдП рдЙंрдЧрд▓ी рдЙрдаाрдИ।
рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдоें рдоाрд░ рдкिрдЯाрдИ : рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХो рджрдмाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдкрд░ рдоाрд░ рдкिрдЯाрдИ рдХрд░ рдЙрд╕े рдоाрдирд╕िрдХ рдЙрдд्рдкीрдб़िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЬिрд╕рд╕े рд╡рд╣ рдЪिрдХिрдд्рд╕ाрд▓рдп рд╕े рдордиोंрдЪिрдХिрдд्рд╕ाрд▓рдп рдоें рдкрд╣ुंрдЪ рдЧрдпा।
рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЙрдд्рдкीрдб़рди рд╡ рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдиे рдкाрдпा рдХि рдкीрдб़िрдд рдмिрдоाрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХो рдЙрдкрдЪाрд░ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╣ी рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдзाрд░ा 21, 39 рдП, рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1987 (рдоेंрдЯрд▓ рд╣ेрд▓्рде рдПрдХ्рдЯ, 1987) рдФрд░ рд╡िрдзिрдХ рдоुрдл्рдд рд╕рд╢рдХ्рдд рдХाрдиूрдиी рд╕ेрд╡ा рд╕рд╣ाрдпрддा рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1987 рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╡िрднाрдЧीрдп рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдиे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдзрдЬ्рдЬिрдпां рдЙрдб़ाрддे рд╣ुрдП рджिрдиांрдХ 01-08-1994 рдХो рд▓ेрд╣ рд▓рдж्рджाрдЦ рдЬैрд╕े рдКंрдЪे рджुрд░्рдЧрдо рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдеा।
рдЙрдЪ्рдЪ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ेрддु рдЖрдпोрдЧ्рдп рд╡ рд╕ीрдИрдИ рд╢्рд░ेрдгी рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди: рд╕ेрдиा рдХे рдбाрдХ्рдЯрд░ों рдиे рдоेрдбिрдХрд▓ рдмोрд░्рдб рдж्рд╡ाрд░ा рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХो рдКंрдЪाрдИ рд╡ाрд▓े рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╕ेрд╡ा рд╣ेрддु рдЕрдпोрдЧ्рдп рдШोрд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрд╕े рд╡рд╣ीं рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд░рд╣рдиे рдкрд░ рд╡िрд╡рд╢ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЙрд╕рдХो рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдкीрдб़िрдд-рдк्рд░рддाрдб़िрдд рд╡ рдЙрдд्рдкीрдб़िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рддрдкेрджिрдХ рд░ोрдЧ рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рд╣ो рдЧрдпा рдеा।
рдЭूрдаे рджेрд╢рдж्рд░ोрд╣ рдХा рдЖрд░ोрдк: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдЧिрд░рддे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЪрдХिрдд рдеा рдХि рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрд╕рдХे рд╡िрднाрдЧीрдп рдЙрдЪ्рдЪ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдиे рдЕрдкрдиी рд╕ोрдЪी-рд╕рдордЭी рдЕрдкрд░ाрдзिрдХ рд╕ाрдЬिрд╢ों рдХो рдЫुрдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕े рдоुрд╕्рд▓िрдо рдмрд╣ुрд▓ рд╕рдоुрджाрдп рд╕े рдмाрдд рди рдХрд░рдиे рд╡ рдЭूрдаे рджेрд╢рдж्рд░ोрд╣ рдХा рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧा рджिрдпा рдеा। рдЬो рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд╕ंрд╡िрдзाрдиिрдХ рдиिрдпрдоों рд╡ рдЕрдзिрдиिрдпрдоों рдХा рдЦुрд▓्рд▓рдо-рдЦुрд▓्рд▓ा рдЙрд▓ंрдШрди рдеा।
рдоाрдирдиीрдп рдорд╣ाрдорд╣िрдо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдкрд░ рдк्рд░рд╢्рдирдЪिрди्рд╣: рдЕрддि рджुрдЦрдж рд╡ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рдЙрд╕ рдЕрднाрдЧे рдкीрдб़िрдд рдиे рд░ाрд╣рдд рд╡ рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЬी рдХो рдПрдХ рдк्рд░ाрд░्рдердиा-рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा। рдЬिрд╕ рдкрд░ рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХे рдоाрдирдиीрдп рдорд╣ाрдорд╣िрдо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдбा. рд╢ंрдХрд░ рджрдпाрд▓ рд╢рд░्рдоा рдЬी рдиे рддुрд░ंрдд рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рджिрдиांрдХ 09-рдордИ-1995 рдХे рдирдо्рдмрд░ рдкी1-115508 рдХे рддрд╣рдд рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдХрд▓्рдпाрдг рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХो рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рдеा рдХि рдк्рд░ाрд░्рдеी рдХो 'рдХрд▓्рдпाрдг' рджिрдпा рдЬाрдП। рдЗрд╕ рдЖрджेрд╢ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рднी рдкीрдб़िрдд рдк्рд░ाрд░्рдеी рдХो рдХोрдИ рд░ाрд╣рдд рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рдХрд░рд╡ाрдИ рдеी। рдЬो рджेрд╢ рд╡ рджेрд╢ рдХे рдк्рд░рдердо рд╡्рдпрдХ्рддि рдоाрдирдиीрдп рдорд╣ाрдорд╣िрдо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХे рд╕рдо्рдоाрди рдкрд░ рдЖрдЬ рднी рдк्рд░рд╢्рдирдЪिрди्рд╣ рд╣ै?
рдЕрдзिрд╡рдХ्рддाрдУं рдХी рдЙрджाрд╕ीрдирддा рд╡ рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдХे рд╣ाрдеों рдмिрдХрдиा : рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдпрд╣ рддрде्рдп рдЦुрд▓ рдХрд░ рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рдХि рдкीрдб़िрдд рдХे рдЕрдзिрд╡рдХ्рддा рдЙрд╕рдХे рдЕрдкрд░ाрдзिрдпों рдХे рд╣ाрдеों рдмिрдХ рдХрд░ рдЕрдзिрд╡рдХ्рддा рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1961 рдХा рднрд░рдкूрд░ рдЙрд▓ंрдШрди рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиे рдкीрдб़िрдд рд╕े рдпाрдЪिрдХा рдХी рдлीрд╕ рд▓ेрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдпाрдЪिрдХा рддрдХ рджाрдпрд░ рдирд╣ीं рдХी рд╣ुрдИ рдЬрдмрдХि рдпाрдЪि рдкрд░ рджेрд╢рдж्рд░ोрд╣ рдЬैрд╕ा рдХрд▓ंрдХिрдд рдЖрд░ोрдк рдеा।
рд╡िрднाрдЧीрдп рдоैрд╕ рд╕े рдЦाрдиा рдмंрдж рдХрд░рдиा: рддрдкेрджिрдХ рд░ोрдЧ рдк्рд░рдоाрдгिрдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдПрд╡ं рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджिрд╢ा рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╡िрднाрдЧीрдп рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрднाрдЧीрдп рдоैрд╕ рд╕े рдЙрд╕рдХा рдЦाрдиा рдмंрдж рдХрд░рдиा рднी рдЙрдд्рдкीрдб़рди рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।
рдЬिрд▓ा рдЬेрд▓ рдоें рдмंрдж рдХрд░рдиा: рд░ोрдЯी рдФрд░ рди्рдпाрдп рдХी рдЧुрд╣ाрд░ рд▓рдЧाрдиे рдкрд░ рдШрд░ рд╕े рдХोрд╕ों рджूрд░ рддрдкेрджिрдХ рд░ोрдЧी рдХो рдЬिрд▓ा рдЬेрд▓ рдоें рдмंрдж рдХрд░рдиा рднी рдПрдХ рдмрдб़ा рдк्рд░рд╢्рдирдЪिрди्рд╣ рд╣ै।
рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧ: рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдиिрдпрдо 10 рдХा рд╣рд╡ाрд▓ा рджेрдХрд░ рдЙрд╕рдХी рдпाрдЪिрдХा рдХो рд░рдж्рдж рдХрд░ рдЙрд╕рд╕े рдХिрдиाрд░ा рдХрд░рдиा рднी рдПрдХ рднाрд░ी рдХрдоी рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।
рддрдкेрджिрдХ рд░ोрдзी рджрд╡ाрдПं рди рдоिрд▓рдиा: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдиे рдкाрдпा рдХि рдкीрдб़िрдд рдХрд░्рдордЪाрд░ी рддрдкेрджिрдХ рд░ोрдЧ рд╕े рдЧ्рд░рд╕्рдд рдеा рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╡ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рддрдкेрджिрдХ рд░ोрдзी рджрд╡ाрдПं рд▓िрдЦिрдд рдоें рди рдоिрд▓рдиे рд╕े рдиिрд░ाрд╢ рд╣ो рдЪुрдХा рдеा। рдЪूंрдХि рдоीрдбिрдпा рдХे рдЭूрдаे рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрдиों рдоें рддрдкेрджिрдХ рд░ोрдзी рджрд╡ाрдУं рдХी рдХोрдИ рдХрдоी рдирд╣ीं рдеी।
рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди (WHO) рдж्рд╡ाрд░ा рднी рд▓िрдЦिрдд рдЗрди्рдХाрд░: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдХे рд╣ाрде рдЗрд╕ рд╕ंрдмंрдз рдоें рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрд╕्рдеाрди рд░ेрдбрдХ्рд░ॉрд╕ рд╡ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди рдХे рднी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рд▓рдЧे। рдЬिрдирдоें рд░ेрдбрдХ्рд░ाрд╕ рд╕े рдоाрдд्рд░ 20 рдХेрдк्рд╕ूрд▓ рдоिрд▓рдиे рдХे рдк्рд░рдоाрдг рдоिрд▓े рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди рдХे рджिрдиांрдХ 03-рдЕрдк्рд░ेрд▓-1997 рдХा рдкрдд्рд░ рдоिрд▓ा рдЬिрд╕рдоें рдбा. рдеोрдорд╕ рдЖрд░ рдл्рд░ेрдбрдг рдиे рдкीрдб़िрдд рдХी 27 рдоाрд░्рдЪ 1997 рдХे рдк्рд░ाрд░्рдердиा рдкрдд्рд░ рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдЬिрд▓ा рддрдкेрджिрдХ рдХेंрдж्рд░ рдХा рд╣рд╡ाрд▓ा рджेрддे рд╣ुрдП рдЦेрдж рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡िрд╢ेрд╖ рдХो рджрд╡ा рджेрдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рдерддा рд╡्рдпрдХ्рдд рдХी рд╣ुрдИ рд╣ै।
рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рднी рди्рдпाрдп рди рджेрдиा: рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рд╕े рднी рди्рдпाрдп рд▓ेрдиे рдоें рдЕрд╕рдлрд▓ рдкीрдб़िрдд рдХा рди्рдпाрдпрдзीрд╢ों рдкрд░ рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЙрда рдЬाрдиा рднी рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХी рдЧрд░िрдоा рдкрд░ рдк्рд░рд╢्рдирдЪिрди्рд╣ рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдЪूंрдХि рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдж्рд╡ाрд░ा рди्рдпाрдп рдХрдо рдФрд░ рдЕрди्рдпाрдп рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рдХाрд╢ рдоें рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै। рдкीрдб़िрдд рдХो рди्рдпाрдп рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рджрдг्рдб рджे рдХрд░ рд╣рддोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиा, рд╡िрднाрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрд╕рдХी рдиौрдХрд░ी рдХी рдмрд░्рдЦाрд╕्рддрдЧी рдкрд░ 10 рд╡рд░्рд╖ рдоुрдХрджрдоा рдЪрд▓ाрдиे рдХे рдмाрдж рднी 'рдоाрдирд╕िрдХ рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рдкेंрд╢рди' рджे рдХрд░ рдЙрд╕рдХे 'рдкाрдЧрд▓рдкрди' рдкрд░ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХी рдоोрд╣рд░ рд▓рдЧाрдиा рдЬैрд╕े рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рди्рдпाрдп рдХी рдХрд╕ौрдЯी рдкрд░ рдЦрд░ा рдирд╣ीं рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╡ेрддрди рдмंрдж рдХрд░рдиा: рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдиिрд░ंрддрд░ рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рдЕрд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдкीрдб़िрдд рдХा рд╡ेрддрди рдмंрдж рдХрд░рдиा рднी рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ा рдЕрдкрд░ाрдзिрдХ рдк्рд░рд╢्рдирдЪिрди्рд╣ рд╣ै।
рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдк्рд░рдоाрдг-рдкрдд्рд░ рдХे рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी: рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдХे рд╕ाрдордиे рд╡िрдЪिрдд्рд░ рддрде्рдп рдпрд╣ рднी рдЖрдпा рдХि рдкीрдб़िрдд рдХे рдкाрд╕ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдк्рд░рдоाрдг-рдкрдд्рд░ рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी "рдмिрдиा рдк्рд░рдоाрдг-рдкрдд्рд░ рдХे рдЫुрдЯ्рдЯी рд▓िрдЦ рдХрд░ рдЙрд╕рдХी рд╕рд░्рд╡िрд╕-рдм्рд░ेрдХ рдХी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдЬैрд╕े (1) EOL (without medical certificate - 25.11.94 to 31.12.94 =37 days. (2) EOL (without medical certificate - 01.04.99 to 20.08.2K = 504 days. рдЗрдд्рдпाрджि рдЗрдд्рдпाрджि рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдк्рд░рддाрдб़рдиा рд╣ै? рдЗрдирд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЖрд░्рдеिрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╡ рдоाрдирд╕िрдХ рдкीрдб़िрдд-рдк्рд░рддाрдб़िрдд рд╡ рдЙрдд्рдкीрдб़िрдд рд╣ै।
рдкीрдб़िрдд рдХे рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡िрдпों рд╕े рдк्рд░рд╢्рди: рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╡िрдж्рд╡ाрдиों, рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡िрдпो, рд╢ोрдзрдХрд░्рддाрдУ рдЖрдк рд╣ी рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХрд░ो рдФрд░ рдмрддाрдУ рдХि рдЙрдХ्рдд рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╣ेрддु рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдХाрдиूрди рдПрд╡ं рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рдХाрдиूрдиों рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рдЖрдЧे рдХ्рдпों рдирд╣ीं рдЖрдР? рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧ рдХी рдЖрджрд░рдгीрдп рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдкीрдб़िрдд рдХी рдпाрдЪिрдХा рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЖрдпोрдЧ рдХी рди्рдпाрдпाрд▓рдп, рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╕рддрд░्рдХрддा рдЖрдпोрдЧ рдХी рди्рдпाрдпाрд▓рдп рд╡ рдЖрджрд░рдгीрдп рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рди्рдпाрдп рдПрд╡ं рд░ाрд╣рдд рд╣ेрддु рдХ्рдпों рдирд╣ीं рднेрдЬी? рдЗрди рд╕рдорд╕्рдд рдЖрдпोрдЧों рдХा рдЖрдкрд╕ी рдордзुрд░ рдоिрдд्рд░рддाрдкूрд░्рдг рд╕рдо्рдмंрдз рдХ्рдпों рдирд╣ीं рд╣ै? рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рдоाрдирдиीрдп рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдоुрдЦ्рдп рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдЙрд╕рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╣ेрддु рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рд▓ेрдХрд░ рдЖрдЧे рдХ्рдпों рдирд╣ीं рдЖрдП? рдХ्рдпों рдЙрд╕ рдкीрдб़िрдд рддрдкेрджिрдХ рд░ोрдЧी рдХो рдордиोрдЪिрдХिрдд्рд╕рдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрдирд╕िрдХ рд░ोрдЧ рдХी рджрд╡ाрдИ рди рдЦाрдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдоाрдирд╕िрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ рд╡ рдоाрдирд╕िрдХ рджрд╡ाрдИ рдЦाрдиे рдкрд░ рдордЬрдмूрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा? рдХैрд╕े рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рднी рдЙрд╕े рдоाрдирд╕िрдХ рд░ोрдЧी рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा? рдХ्рдпों рдЙрд╕ рдкीрдб़िрдд-рдк्рд░рддाрдб़िрдд рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХो рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1995 рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж 18 рдЕрдЧрд╕्рдд 2000 рдХो рдиौрдХрд░ी рд╕े рдмрд░्рдЦाрд╕्рдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा? рдХ्рдпों рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдмिрдиा рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рдк्рд░рдоाрдг-рдкрдд्рд░ рдХी рдЬांрдЪ рдХिрдпे рдЙрд╕рдХी 'рдоाрдирд╕िрдХ рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рдкेंрд╢рди' рдХे рдЖрджेрд╢ рдкाрд░िрдд рдХрд░ рджिрдП? рдЗрдд्рдпाрджी-рдЗрдд्рдпाрджी рдкीрдб़िрдд рдХे рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рд╢्рди рд╕िрд░ рдЙрдаाрдХрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдоांрдЧ рд░рд╣े рд╣ैं? рдЬिрдирдХा рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдХे рдкाрд╕ рдХोрдИ рдЬрд╡ाрдм рдирд╣ीं рд╣ै।
рдкीрдб़िрдд рдж्рд╡ाрд░ा рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдЧुрд╣ाрд░: рдк्рд░рдоाрдгिрдХрддा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЗрди्рд╣ीं рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЙрдд्рддрд░ों рд╣ेрддु рдкीрдб़िрдд рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЖрдпोрдЧ рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЖрдпुрдХ्рдд рдХी рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдЧुрд╣ाрд░ рд▓рдЧा рдХрд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ुрдЖ рдеा। рдЬрд╣ां рддрдеाрдХрдеिрдд рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рдк्рд░рдоाрдг-рдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े 02 рдоेрдбिрдХрд▓ рдмोрд░्рдбों рдХे рдордиोрд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдиे рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХो рд▓िрдЦिрдд рдм्рдпाрди рджेрддे рд╣ुрдП рдмрддाрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрдХ्рдд рдкीрдб़िрдд рдХो рдХрднी рднी рдХрд╣ीं рднी рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рдк्рд░рдоाрдг-рдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рд╣ी рдирд╣ीं рдХिрдпा рд╣ुрдЖ।
рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рдЖрдпुрд░्рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХे рдоेрдбिрдХрд▓ рдмोрд░्рдб рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рдХी рдШोрд╖рдгा : рд╡िрдЪिрдд्рд░ рдФрд░ рдЕрд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдХрдб़рд╡ा рдпрдеाрд░्рде рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЖрдпोрдЧ рдХी рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЖрдпुрдХ्рдд рдХे рдЖрджेрд╢ рдкрд░ рдкीрдб़िрдд рдХो рдПрдо्рд╕ рдХे рдордиोрд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдкाрд╕ рдоेрдбिрдХрд▓ рдмोрд░्рдб рд╣ेрддु рднेрдЬा। рдЬрд╣ां рдоेрдбिрдХрд▓ рдмोрд░्рдб рдХे рд╡िрдж्рд╡ाрди рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдиे рдкीрдб़िрдд рдХे рд╕ाрддों (рдЬिрд╕рдоें рдкांрдЪ рдкрдХ्рд╖ рдФрд░ рджो рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рдоेрдбिрдХрд▓ рдмोрд░्рдбों рд╕рд╣िрдд) рдоेрдбिрдХрд▓ рдмोрд░्рдбों рдХी рд╡िрд╕्рддाрд░рдкूрд░्рд╡рдХ рдЬांрдЪ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рджिрдиांрдХ 26.05.2017 рдкрдд्рд░ांрдХ рдПрдл.2-22/рдоेрдбिрдХрд▓ рдмोрд░्рдб/2017-рдЗрд╕्рдЯ(рдПрдЪ) рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдХिрдпा рдХी рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд░ोрдЧी рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдоाрдирд╕िрдХ рд░ोрдЧ рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рди рд╣ी рдоाрдирд╕िрдХ рд╡िрдХрд▓ांрдЧ рд╣ै।
рдоाрдирд╕िрдХ рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рдкेंрд╢рди: рджुрд░्рднाрдЧ्рдп рд╡ рд╡िрдбंрдмрдиा рджेрдЦिрдП рдХि рдкीрдб़िрдд рд╡िрдХрд▓ांрдЧрдЬрди рдЖрдпोрдЧ рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЖрдпुрдХ्рдд рдбा. рдХрдорд▓ेрд╢ рдкांрдбे рдХी рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдХेрд╕ рдирдо्рдмрд░:6156/1122/2016/рдЖрд░2242 рджिрдиांрдХ 14.07.2017 рдХो рдкाрд░िрдд рдЖрджेрд╢ рдоें рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рд╕िрдж्рдз рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рднी рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рд╡िрднाрдЧ рдкीрдб़िрдд рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХो рдЙрд╕рдХी рдиौрдХрд░ी рд╕े рдмंрдЪिрдд рд░рдЦ рдХрд░ рдЖрдЬ рднी "рдоाрдирд╕िрдХ рд╡िрдХрд▓ांрдЧрддा рдкेंрд╢рди" рджे рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬिрд╕рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдХрд╣ीं рдирд╣ीं рд╣ै।
рдЬрдмрдХि рдкीрдб़िрдд рджेрд╢ рдХे рдЖрджрд░рдгीрдп рдк्рд░िрдп рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдЬी, рдоाрдирдиीрдп рдоुрдЦ्рдп рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рджीрдкрдХ рдоिрд╢्рд░ा рдЬी рдФрд░ рдоाрдирдиीрдп рдорд╣ाрдорд╣िрдо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд░ाрдордиाрде рдХोрд╡िंрдж рдЬी рдХो рдмाрд░-рдмाрд░ рдЕрдкрдиी рдЦोрдИ рд╣ुрдИ рдиौрдХрд░ी рдХो рд╡ाрдкрд╕ рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦिрдд рдкрд░िрд╡ेрджрдиा рдиिрд╡ाрд░рдг (Grievance Redressal) рдкрд░ рдиिрд░ंрддрд░ рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╡िрдирдо्рд░рддा рд╕े рдкूрдЫ рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдЙрд╕े рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рди्рдпाрдп рдХ्рдпों рдирд╣ीं рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा?
рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ = рд╢ोрдзрдХрд░्рддा рдХा рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдиि:рд╢рдХ्рддों рдХे рднाрдЧ्рдп рдХा рд▓ाрдн рдХृрдд्рд░िрдо рд╡ рдЕрдиि:рд╢рдХ्рдд рдЙрдаा рд░рд╣े рд╣ैं।
рдЬрдп рд╣िंрдж рдЬрдп рд╣िंрдж
рдЬрдп рдЬрдп рдЬрдп рд╣िंрдж
-------------
рд▓ेрдЦрдХ : рдЗंрджु рднूрд╖рдг рдмाрд▓ी ( рдкрдд्рд░рдХाрд░ рд╡ рд╕рдоाрдЬрд╕ेрд╡рдХ )
рдПрд╡ं
рднाрд░рдд рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдкрдж рдХा рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рдд्рдпाрд╢ी ,
рдШрд░ рдиंрдмрд░ рдПрдХ рд╡ाрд░्рдб рдиंрдмрд░ рддीрди, рдбाрдХрдШрд░ рд╡ рддрд╣рд╕ीрд▓ рдЬ्рдпौрдб़िрдпां, рдЬिрд▓ा рдЬрдо्рдоु рдЬेрдХे рдкिрдирдХोрдб 181202
рджूрд░рднाрд╖ : +917889843859, +918803205166
E- mail: baliindubhushan@gmail.com